در واکنش به انتشار «اصولنامه جزایی محاکم طالبان»، عبدربالرسول سیاف، از رهبران پیشین جهادی افغانستان، با انتقاد شدید از محتوای این سند، طالبان را به «تحریف آموزههای اسلامی» متهم کرده و از حاکمان این گروه خواسته است «از خدا بترسند».
سیاف روز یکشنبه، پنجم دلو، در پیامی در حساب کاربری خود در فیسبوک نوشته است که اسلام دین «عدالت و انصاف» است و تأکید کرده که هرگونه امتیاز در شریعت اسلامی برای «غریبان و بیچارگان» در نظر گرفته شده، نه برای «معتبران، سرمایهداران و خوانین». او افزوده است که وارونه جلوهدادن دین برای توجیه قدرت و امتیاز، در تضاد آشکار با روح اسلام قرار دارد.
انتشار این اصولنامه در روزهای اخیر موجی از واکنشها و انتقادها را در میان نهادهای حقوق بشری، فعالان مدنی و شماری از چهرههای سیاسی و رهبران پیشین جهادی برانگیخته است. منتقدان میگویند این سند نشاندهنده رویکردی سختگیرانه، تبعیضآمیز و مبتنی بر طبقهبندی اجتماعی در نظام قضایی طالبان است.
پیش از این، چهرههایی چون معصوم استانکزی و رحمتالله نبیل نیز با انتقاد از این اصولنامه، آن را ناقض کرامت انسانی دانسته و هشدار داده بودند که چنین رویکردی زمینهساز بازتولید «جهل و افراط» در جامعه افغانستان خواهد شد.
در همین حال، شورای علمای پاکستان نیز با صدور بیانیهای رسمی، محتوای اصولنامه جزایی طالبان را «مغایر با قرآن و سنت» توصیف کرده و نسبت به پیامدهای آن ابراز نگرانی کرده است. این شورا اعلام کرده است که برخی احکام صادرشده به نام شریعت اسلامی، از جمله تقسیم جامعه به «آزاد» و «برده»، نگرانکننده و در تضاد آشکار با تعالیم اسلام است.
در بیانیه این شورا آمده است که چنین تقسیمبندیهایی نهتنها ریشهای در قرآن و سنت ندارد، بلکه شباهتهایی با نظامهای طبقاتی غیر اسلامی، از جمله آموزههای هندو، دارد. شورای علمای پاکستان تأکید کرده است که اجرای قوانین و رسوم دوران جاهلیت به نام اسلام، «تحریف آشکار شریعت اسلامی» بهشمار میرود.
این شورا از طالبان، که خود را یک «دولت اسلامی شرعی» معرفی میکند، خواسته است تا بهگونه فوری موضع شفاف خود را در قبال این احکام به جهانیان اعلام کرده و از اجرای قوانینی که موجب تحقیر کرامت انسانی و گسترش تبعیض میشود، خودداری کند.
محمد طاهر محمود اشرفی، رئیس شورای علمای پاکستان، نیز تأکید کرده است که تفسیر طالبان از شریعت اسلامی «قابل پذیرش نیست» و اسلام را دینی مبتنی بر عدالت، رحمت و کرامت انسانی دانسته که هیچگونه تبعیض، ترس و ظلم را توجیه نمیکند.
علمای پاکستان همچنین با استناد به آموزههای پیامبر اسلام تصریح کردهاند که در اسلام هیچ برتری نژادی، قومی یا طبقاتی وجود ندارد و هرگونه تقسیم جامعه بر چنین مبنایی، برخلاف اصول بنیادین قرآن و سنت است.
اصولنامه جزایی طالبان در کنار موارد دیگر، اطاعت مطلق و عدم سرپیچی از اوامر و فرمانهای رهبر طالبان را برای همه شهروندان واجب دانسته است. این در حالی است که عبدالرحیم راشد، سخنگوی دادگاه عالی طالبان، محتوای این اصولنامه را تأیید کرده و گفته است که شهروندان افغانستان در صورت ارتکاب جرایم تعزیری، بر اساس طبقه اجتماعیشان بهگونه متفاوت مجازات میشوند. به گفته او، این طبقهبندی در مواردی که جرم منجر به حد یا قصاص شود، اعمال نخواهد شد.
با وجود این توضیحات، نهادهای حقوق بشری و منتقدان سیاسی هشدار میدهند که نهادینهسازی تبعیض طبقاتی در نظام قضایی، نهتنها عدالت را تضعیف میکند، بلکه افغانستان را بیش از پیش از اصول حقوق بشر و حتی مبانی پذیرفتهشده شریعت اسلامی دور خواهد کرد.
